De Kempen als proefkonijn van Den Haag

Dit keer heet de hoofdrolspeler Jaimi van Essen. Vijfendertig jaar oud, wethouder geweest in Losser en Deventer, sinds eind februari minister van Landbouw. Een sympathieke man, ongetwijfeld. Maar sympathie lost geen problemen op.

Enorme impact

Van Essen belooft 45 procent minder stikstofuitstoot voor de hele sector in 2035, met een extra schep van 20 procent bovenop voor iedereen die binnen de 500 tot 1000 meter van een Natura 2000-gebied boert. Klinkt abstract, tot je op de kaart kijkt. Kempenland-West raakt Bladel, Reusel-De Mierden en Eersel. Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux ligt tegen Bergeijk, Valkenswaard, Heeze-Leende en Cranendonck aan. Strabrechtse Heide & Beuven schuurt tegen Heeze-Leende. Weerter- en Budelerbergen & Ringselven tegen Cranendonck. Met andere woorden: er is in dit hele 1Kempen uitzendgebied geen gemeente te vinden die buiten schot blijft. De Kempen is niet een willekeurige regio die toevallig ook met dit beleid te maken krijgt.

Erfenis van te lange stilstand

En dan het cynische stukje geschiedenis dat we allemaal onderhand uit ons hoofd kennen. Het pakket van Van Essen moet nog door de Tweede Kamer, nog door de Eerste Kamer, er is nog geen letter van in een wet gegoten. Maar in Noord-Brabant trekt de provincie deze zomer al de natuurvergunningen van vijf pluimveebedrijven in, omdat een rechter geen andere keus liet na jarenlang bestuurlijk uitstel. Van Essen noemt dat zelf "een erfenis van een te lange periode van stilstand" en zegt het "ontzettend spijtig" te vinden. Mooi gezegd. Maar het is exact het patroon waar boeren in de Kempen inmiddels murw van zijn: de onzekerheid slaat al toe voordat er ook maar één stemming is geweest. Plannen die "nog moeten worden voorgelegd" werken in de praktijk al met terugwerkende kracht op het gevoel van veiligheid van een gezin dat moet beslissen of het nog een stal verbouwt, een lening aangaat, een opvolger warm maakt voor het bedrijf.

Niemand weet wat en hoe

Twintig miljard euro voor verduurzaming en extensivering, zegt het kabinet. Klinkt als een vangnet. Maar niemand in Bergeijk of Reusel weet nu wat daarvan concreet op zijn erf terechtkomt, wanneer, en onder welke voorwaarden. Ondertussen is dit al de zoveelste generatie beleid sinds het Programma Aanpak Stikstof sneuvelde bij de Raad van State. Elke minister belooft dat déze aanpak juridisch wél overeind blijft. Elke keer blijkt achteraf dat de rechter, de natuur of de volgende coalitie er toch weer een streep doorheen haalt. De boer betaalt de rekening van een systeem dat zichzelf al jaren niet kan uitleggen.

Onzekerheid

Het venijnige is dat niemand in dit verhaal per se de slechterik is. Van Essen erft een dossier dat al voor zijn geboorte in de knoop lag. De provincie voert een rechterlijke uitspraak uit omdat ze niet anders kan. En toch is het resultaat, keer op keer, hetzelfde: de rekening wordt gepresenteerd aan de boer in de Kempen, terwijl de mensen die het beleid maken allang met een volgend dossier bezig zijn. Onzekerheid is geen bijwerking van dit beleid. Onzekerheid ís het beleid, en de boeren in Kempen betalen de prijs hiervoor, iedere keer weer.