Jarige Zuid-Willemsvaart én haven waren essentieel voor ontwikkeling Budel-Dorplein

Het aanleggen van de Zuid-Willemsvaart, vernoemd naar koning Willem I, was een monsterklus. De waterweg is tussen 1822 en 1826 met de hand uitgegraven. Voor de Zuid-Willemsvaart zijn onderdelen gebruikt van het nooit gerealiseerde Grand Canal du Nord uit de tijd van Napoleon. Een groot gedeelte van het kanaal - bijna 44 kilometer - ligt op Belgische grondgebied. De officiële opening vond plaats in de zomer van 1826.

Hoewel het kanaal nergens direct grenst aan de gemeente Cranendonck is de Zuid-Willemsvaart belangrijk geweest voor de ontwikkeling van Budel-Dorplein. De aanwezigheid van het kaneel was een van de voorwaarden voor de broers Lucien en Emile Dor en François Sepulchre om er een zinkfabriek te stichten. Op 14 september 1892 werd de Societé Anonyme des Zincs de la Campine officieel opgericht door de Waalse industriëlen. Dit was het begin van het fabrieksdorp Dorplein.

Bij het kanaal werd - tussen sluis 17 in Lozen (België) en sluis 16 in Weert - een haven aangelegd. “De haven ligt voor het grootste gedeelte op het grondgebied van de gemeente Weert”, vertelt Harrie Jaspers van Erfgoedvereniging De Baronie van Cranendonck.

Toch is de haven onlosmakelijk verbonden met Dorplein. ”De haven was essentieel voor de aanvoer van grondstoffen als steenkool en zinkerts en stenen om de fabriek en woningen te bouwen. Er was eerder al een treinverbinding met het station in Budel-Schoot, maar dat was onvoldoende voor de aanvoer van alle grondstoffen”, vertelt Jaspers, die verschillende artikelen voor de Aa-kroniek - het heemkundige tijdschrift van de erfgoedvereniging - over de haven heeft geschreven. De haven is in de loop der jaren verschillende keren uitgebreid en vernieuwd.

Op en langs de Zuid-Willemsvaart wordt met verschillende activiteiten en evenementen aandacht besteed aan het tweehonderdjarige bestaan van het kanaal. Onder meer Stichting De Aldenborgh - het geschied- en oudheidkundig genootschap van Weert - staat uitgebreid stil bij het jubileum van de waterweg. Op initiatief van de geschied- en oudheidkundige kring organiseren verschillende culturele en historische partners in Weert en Nederweert een feestelijk herdenkingsjaar met onder meer lezingen, muziek, theater, poëzie, educatie, een fotowedstrijd en een speciaal jubileumbier. Deze week zijn er bijzondere rondvaarten. En later deze maand wordt er een wandeling gemaakt in Lozen, waarbij onder meer de beroemde ‘stop van Lozen’ wordt aangedaan. Voor meer informatie zie de website van De Aldenborgh.