Sympathie is een strijdmiddel, geen bijzaak

Het mechanisme

Publieke sympathie is een eindige voorraad die met elke zichtbare actie wordt opgebouwd of opgesoupeerd. Het publiek toetst een protestbeweging zelden aan de inhoud van haar gelijk daarvoor is de discussie over stikstof, vergunningen en agrarisch beleid te technisch voor de gemiddelde kijker. Het publiek oordeelt op gedrag: is dit proportioneel, is dit herkenbaar als een groep die het echt getroffen heeft, of is dit een groep die de kaart speelt die het meeste aandacht trekt?

Daarom werkt geweldloze, herkenbare, gedisciplineerde actie: repressie of hinder die daarna volgt, wordt door omstanders als onterecht ervaren en slaat terug op de tegenpartij — een mechanisme dat in de literatuur bekend staat als political jiu-jitsu of de backfire-effect. Het omgekeerde geldt evenzeer. Zodra een deel van de beweging de morele grens overschrijdt — met een vergelijking die de Holocaust relativeert, of met een actievorm die levens in gevaar brengt springt de sympathie om. Dit heet het radical flank effect: een radicale minderheid binnen een beweging kan de hele beweging besmetten, ook als de meerderheid van de boeren zich nooit met Jodensterren of met een geblokkeerde snelweg zou hebben geassocieerd.

Het tweede mechanisme is causale toeschrijving. Niemand beweert dat FDF de aanrijding op de A59 wilde. Maar het publiek redeneert niet in juridische causaliteit, het redeneert in narratief: er reden tractoren richting een protest, er ontstond een file, er vielen doden. Of die keten feitelijk sluitend is, doet er nauwelijks toe — de gebeurtenis wordt onderdeel van het verhaal over de actie, en het verhaal wint het van de nuance.

Actievoeren is een vak

Een zaak kan rechtvaardig zijn en toch verliezen, als de vorm waarin ze wordt gebracht onprofessioneel is. Effectieve actievoerders, en de geschiedenis van maatschappelijke bewegingen laat dat keer op keer zien, behandelen elke actie als een risicoanalyse: wat wint dit ons aan aandacht, wat kost het ons aan geloofwaardigheid, en is dat de moeite waard? Een symboolkeuze die de Holocaust relativeert kost onevenredig veel geloofwaardigheid voor onevenredig weinig winst. Een blokkade die het risico op dodelijke ongevallen vergroot, ondermijnt het argument dat de groep zelf het slachtoffer is van onredelijk beleid.

FDF is hierin geen incident maar een patroon: de organisatie kiest herhaaldelijk voor de hardste, meest schokkende vorm, en verliest daarmee telkens het momentum dat de zaak van de boeren verdient. Wie een rechtvaardige zaak dient, kan zich geen amateuristische symboliek en geen ongecontroleerde escalatie veroorloven. Sympathie moet je verdienen en vasthouden en dat vraagt discipline, niet drama. Daarvoor zijn de belangen voor de boeren en de toekomst te groot.